Elektryfikacja gospodarki coraz częściej jest przedstawiana nie tylko jako element polityki klimatycznej, ale też jako projekt gospodarczy. Chodzi o stopniowe zastępowanie paliw kopalnych energią elektryczną wszędzie tam, gdzie jest to technicznie i ekonomicznie możliwe: w ogrzewaniu budynków, transporcie, przemyśle, usługach i codziennym funkcjonowaniu gospodarstw domowych.

Podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Energii i Wodoru eksperci przekonywali, że Polska potrzebuje spójnej strategii elektryfikacji. Według materiału PAP energia oparta na paliwach kopalnych generuje ogromne koszty dla światowej gospodarki, określone jako około 4 proc. globalnego PKB.

Dla Polski temat jest szczególnie ważny, bo gospodarka wciąż w dużym stopniu opiera się na paliwach kopalnych. Od tego z kolei zależy wrażliwość na ceny gazu, ropy i węgla, koszty importu, ceny uprawnień do emisji oraz presję regulacyjną w Unii Europejskiej.

Nie chodzi tylko o klimat, ale też o koszty

Elektryfikacja ma zmniejszać emisje, ale dla firm i gospodarstw domowych równie ważny jest drugi efekt: ograniczenie zależności od paliw, których ceny mogą gwałtownie się zmieniać. Kryzysy energetyczne ostatnich lat pokazały, że koszty gazu, ropy i węgla szybko przekładają się na rachunki, ceny transportu, produkcji i usług.

Europejski kontekst jest tu bardzo wyraźny. Według Reutersa Komisja Europejska pracuje nad planem, który ma przyspieszyć elektryfikację i zmniejszyć zużycie ropy oraz gazu. Obecnie energia elektryczna pokrywa tylko 23 proc. finalnego zużycia energii w UE, a reszta gospodarki wciąż w dużym stopniu działa na paliwach kopalnych.

Z projektu unijnego planu wynika, że zwiększenie udziału elektryczności mogłoby do 2040 roku ograniczyć rachunek UE za import paliw kopalnych nawet o 260 mld euro rocznie. To pokazuje, że elektryfikacja jest również tematem bezpieczeństwa gospodarczego, a nie tylko ekologii.

Firmy chcą prądu, ale sieci muszą nadążyć

Z badania „Powering Up 2026”, przywołanego przez PAP MediaRoom, wynika, że biznes oczekuje szybszych działań państw w sprawie elektryfikacji. 72 proc. liderów globalnie i 74 proc. respondentów z Polski uważa, że polityka publiczna w tym obszarze rozwija się zbyt wolno. Jednocześnie 63 proc. badanych wskazuje na niedostosowanie systemów elektroenergetycznych do rosnącego popytu na prąd.

To kluczowy problem. Elektryfikacja nie polega tylko na tym, że mieszkańcy kupią pompy ciepła, firmy zamontują ładowarki, a transport zacznie korzystać z pojazdów elektrycznych. Do tego potrzebne są sieci, magazyny energii, stabilne źródła wytwarzania, przewidywalne taryfy i sprawne przyłączenia.

Jeśli infrastruktura nie nadąży, elektryfikacja może zamiast oszczędności przynieść frustrację: odmowy przyłączeń, przeciążenia sieci, drogie modernizacje i niepewność dla inwestorów. Dlatego eksperci apelują o strategię, która połączy rozwój OZE, energetyki jądrowej, sieci przesyłowych i dystrybucyjnych, magazynów energii oraz efektywności energetycznej.

Co to oznacza dla Polski?

Dla gospodarstw domowych elektryfikacja może oznaczać przede wszystkim zmianę sposobu ogrzewania, gotowania, ładowania samochodu i zarządzania zużyciem energii. Pompy ciepła, fotowoltaika, magazyny energii czy dynamiczne taryfy mogą obniżać rachunki, ale tylko wtedy, gdy są dobrze dobrane i działają w stabilnym systemie.

Dla firm stawką jest konkurencyjność. Przedsiębiorstwa, które będą miały dostęp do czystszej i przewidywalnej cenowo energii, łatwiej utrzymają produkcję, spełnią wymogi kontrahentów i ograniczą ryzyko związane z kosztami paliw. Dla przemysłu energochłonnego to może być jeden z warunków utrzymania inwestycji w Polsce.

Dla państwa i samorządów oznacza to konieczność planowania. Elektryfikacja transportu publicznego, ciepłownictwa, budynków komunalnych i usług miejskich wymaga pieniędzy, sieci i harmonogramu. Bez tego transformacja może być chaotyczna i droższa dla mieszkańców. Największym ryzykiem jest brak spójności. Jeśli państwo będzie zachęcać do pomp ciepła, aut elektrycznych i elektryfikacji przemysłu, ale sieci nie będą gotowe na większy pobór prądu, koszty i problemy pojawią się po stronie mieszkańców oraz firm.

Strategia elektryfikacji powinna odpowiedzieć na kilka prostych pytań: skąd będzie pochodził dodatkowy prąd, kto zapłaci za modernizację sieci, jak chronić gospodarstwa domowe przed skokami cen i jak sprawić, by polskie firmy nie przegrały konkurencji z państwami, które szybciej zbudują tańszy oraz bardziej stabilny system energetyczny.